Bugün : 21 Eylul 2018 Cuma









 

               

          CELSUS KÜTÜPHANESİ


              Efes Celsus Kütüphanesi, İzmir, Selçuk'tadır. Roma Döneminde 115-117 yılları arasında yapılan kitaplık iki katlıdır. Merdiven korkuluklarındaki yazıtlardan anlaşıldığına göre M.S. 110 yılında konsül olan Gaius Julius Aquila kütüphaneyi babası Gaius Celsus Polemaeanos heroonu olarak inşa ettirmiş ve yapının bakımı ve kitap alımı için 25000 dinar miras bırakmıştır. Aquila’nın varisleri eseri tamamlamışlardır (yaklaşık M.S. 135). Celsus’un mermerden yapılmış olan lahiti, büyük orta nişin altındaki tonozlu alt yapıda halen durmaktadır. Lahitin içindeki bir kurşun sanduka içinde ölünün kemikleri bulunmuştur. Celsus’un mezarının bulunduğu yerde ki heykeli İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde yer alıyor.

            Yapının kalıntıları üzerinde yapılan çalışmalar, ön cephenin iki katlı görünümüne karşın, yapının üç katlı olduğunu göstermektedir. Rulolar halinde el yazmaları, galerilerden oluşan üst katlarda saklanmıştır. 3. yy. da bölgeyi etkileyen depremler sırasında okuma salonu yanmış, daha sonra tamir edilmiştir. Kitaplığın ön yüzününde yine Ortaçağ'da deprem sonucu yıkılıdığı sanılmaktadır.

           Ön yüzü iki kattan, ancak içi bir tek büyük ve yüksek salondan oluşan bina,öyle büyük bir yer değil. Detaylı olarak 5-10 dakika içerisinde rahatlıkla gezebileceğiniz yerlerden. Kütüphanenin içerisine adımınızı atar atmaz, Menorah 7 kollu şamdan dikkatinizi çekiyor. Bu şamdan Roma İmparatorluk Dönemi Celsus Kütüphanesinin merdiven basamaklarına kazınan Yahudi sembolü olarak biliniyor.
 
           Ayrıca yapı dıştan ikinci bir duvarla çevrildiği için kütüphane, alttan ve bir yandan rutubete karşı çok iyi korunmuş durumdadır. Arka ve yan duvarların içlerinde bir sıra altta ve bir sıra üstte olmak üzere dörtgen nişlerin var olduğu görülmektedir. Yapıda üçüncü bir nişin varlığı kütüphanenin üç katlı olduğunu düşündürmektedir. Bu nişlerde bulunan dolaplarda ya da raflarda, rulolar ve ayrıca ciltler halinde bir araya konmuş el yazmaları saklanmakta idi.
Kütüphanenin o dönemde 14.000’den fazla kitaba ev sahipliği yaptığı tahmin edilmekte.

            Kütüphanenin girişinde bulunan merdivenlerin her iki tarafında, Yunanca ve Latince yazılar bulunuyor. Bu yazılar Celsus’un hayatı hakkında bilgiler içeriyormuş. Kütüphane çok zengin mimari süslemeli bir ön yüze sahiptir. Ön yüzde mimari elemanlar dört çift sütunla taşınmaktadır. Her çift sütunun arkasında birer niş, arasında ise birer kapı ve birer pencere bulunmaktadır. Dış cephede ilk katta bulunan üç kapı ve üstlerindeki birer pencereden sonra ikinci katta da aşağıdakilerle aynı eksende olmak üzere üç pencere daha yer almaktadır. Ön cephe sütunları arasında yer alan dört kadın heykeli “akıl”, “kader”, “ilim” ve “erdem” ögelerini sembolize eder.Celsus Kütüphanesi heykelleri giriş kısmında tüm ihtişamıyla ziyaretçileri karşılıyor. Dört heykel, dört tanrıçayı temsil ettiği söyleniyor (Sophia, Episteme, Ennoia ve Arete). Burada bulunan heykeller orjinallerinin birebir aynısı olan kopyalar. Orjinalleri Viyana Müzesinde sergileniyor.

            Birçok mimari parçanın iyi korunmuş olarak ele geçtiği kütüphanenin onarım çalışmalarına 1970 yılında arkeolog W. M. Strocka ve yüksek mimar F. Hueber tarafından başlanılmış ve bu çalışma 1978 yılı Eylül ayında, kütüphanenin görkemli ön yüzünün ayağa kaldırılması ile tamamlanmıştır. M.S. 400 yıllarında yapının önü bir havuz haline getirilmiştir. Kazı sırasında havuzun içinde, merdivenlerin önünde bulunan ve Markus Aurelius ile Lucius Verus’un Partlar üzerindeki zaferi nedeniyle dikilmiş olan bir anıta ait büyük kabartmalar, günümüzde Viyana Müzesi’nde korunmaktadır.




Mustafa Cirban___ mcirban@ttmail.com